Türkiye‘nin aktif fay hatları üzerinde yer alması, afet bilincini hayati bir zorunluluk kılıyor. Sarsıntı anında gösterilen ilk reaksiyonlar, kimin hayatta kalacağını doğrudan belirliyor. Uzmanlar, paniğin sarsıntının kendisinden daha yıkıcı etkiler yarattığını kanıtlıyor. Peki, zemin şiddetle sallanmaya başladığında tam olarak nasıl hareket etmelisiniz? AFAD ve AKUT gibi yetkin kurumların güncel verileri ışığında hazırladığımız bu detaylı rehber, kriz anını paniksiz ve en doğru şekilde yönetmenizi sağlıyor.

Sarsıntı Başladığında İlk Saniyeleri Yönetmek

Deprem dalgaları yüzeye ulaştığında doğru kararı vermek için çok kısıtlı bir zamanınız bulunuyor. Bu kısa süreyi lehinize çevirmek için şu adımları izleyin:

• Zihinsel hazırlığınızı sarsıntı öncesinde tamamlayarak rutininizi oluşturun.
• Beyninizin kaçma içgüdüsünü bastırarak paniği derhal kontrol altına alın.
• Bulunduğunuz konumu ve etrafınızdaki riskleri saniyeler içinde analiz edin.
• Derin bir nefes alarak odaklanın ve ani, düşüncesiz hareketlerden kaçının.
• Deprem gerçeğini hızla kabullenip kriz planınızı devreye sokun.

Kapalı Alanlarda Doğru Hamleler

Binaların içinde depreme yakalanmak, en sık karşılaşılan senaryoları oluşturuyor. Bulunduğunuz mekanın dinamikleri, alacağınız pozisyonu doğrudan etkiliyor.

Ev Ortamında Uygulanacak Adımlar

Ev içindeki eşyalar sarsıntı anında büyük tehlikeler barındırıyor. Güvende kalmak için bu kuralları uygulayın:

• Sarsıntıyı hissettiğiniz an derhal “Çök, Kapan, Tutun” hareketini yapın.
• Sağlam bir masa altını veya hacimli bir beyaz eşya yanını hedef belirleyin.
• Başınızı ve boynunuzu yastık veya kollarınızla sert darbelere karşı koruyun.
• Sarsıntı tamamen bitene kadar aldığınız bu güvenli pozisyonu kesinlikle bozmayın.
• Balkonlara çıkmaktan veya cam kırılma riskine karşı pencerelere yaklaşmaktan şiddetle kaçının.
• Merdivenlere veya çıkış kapılarına koşmayı aklınızdan bile geçirmeyin.
• Devrilen dolapların veya kütüphanelerin oluşturduğu tuzaklara karşı uyanık kalın.

İş Yerinde ve Ofiste Alınacak Aksiyonlar

Ofis ortamları, ağır ofis mobilyaları nedeniyle ekstra risk taşıyor. İş yerinde güvende kalmak için şu adımları izleyin:

• Devrilme riski çok yüksek olan evrak dolaplarından hızla uzaklaşın.
• Büyük cam bölmelerin patlama ihtimaline karşı aranıza güvenli bir mesafe koyun.
• Sağlam ve çelik konstrüksiyonlu bir ofis masasının altına girerek hedef küçültün.
• Asansörleri hiçbir koşulda kaçış yolu veya tahliye aracı olarak kullanmayın.
• Sarsıntıya asansörde yakalandıysanız tüm düğmelere basarak ilk durduğu katta kabini hemen terk edin.

Alışveriş Merkezi ve Okul Gibi Kalabalık Ortamlar

İnsan yoğunluğunun fazla olduğu yerlerde en büyük tehlikeyi yapısal hasarlar değil, izdiham yaratıyor.

• İnsan yoğunluğunun yarattığı kitlesel paniğe ve izdiham dalgasına kapılmayın.
• Devasa aydınlatma armatürlerinden ve ağır reyon raflarından hızla uzak durun.
• Güvenli bir taşıyıcı kolon yanı bularak çök-kapan-tutun pozisyonu alın.
• Kalabalığı yararak dönen kapılara veya ana çıkışlara koşmaya çalışmayın.
• Güvenlik görevlilerinin yönlendirmelerini dinleyin ve anons sistemindeki talimatlara harfiyen uyun.
• Okullarda öğrencilerin sıraların yanına girerek cenin pozisyonu almasını anında sağlayın.

Açık Alanda ve Sokakta Deprem Anı

Depreme dışarıda yakalanmak avantajlı görünse de çevresel faktörler gizli tehditler içeriyor.

Güvenli Bölgelere Yönelme

• Yüksek binaların cephelerinden ve çatılarından düşecek molozlara karşı son derece dikkatli olun.
• Kopma riski taşıyan enerji nakil hatlarından ve elektrik direklerinden koşarak uzaklaşın.
• Çevredeki binalardan cam, kiremit veya devasa reklam tabelası düşeceğini sürekli hesaba katın.
• Deniz kenarında bulunuyorsanız dev dalga veya tsunami riskine karşı sahili hızla terk edin.
• Hiç vakit kaybetmeden deniz seviyesinden uzaklaşarak yüksek kesimlere doğru ilerleyin.

Toprak Kayması ve Kaya Düşmesi Riski

• Eğimli arazilerde sarsıntının tetiklediği şiddetli toprak kayması riskini göz önünde bulundurun.
• Gevşek zeminli yamaçlardan yatay eksende hareket ederek hızla uzaklaşın.
• Yukarıdan yuvarlanma potansiyeli taşıyan kayalara karşı sürekli çevrenizi ve tepe noktalarını tarayın.
• Çökme riski çok yüksek olan eski köprü ve viyadüklerin altına kesinlikle girmeyin.
• Tünel girişlerinde ve çıkışlarında beklemekten kaçınarak açık alanlara geçiş yapın.

Seyahat Halindeyken Doğru Hamleler

Hareket halindeyken sarsıntıyı hissetmek, sürücülerde direksiyon hakimiyetini kaybetme hissi yaratıyor.

Şahsi Araç Kullanırken

• Yolu acil durum araçlarına ve ambulanslara kapatmayacak şekilde aracınızı yavaşça sağa çekin.
• Motoru derhal durdurun ve kontak anahtarını araç yuvasında bırakın.
• Enerji hatlarının, büyük reklam panolarının veya alt geçitlerin altında durmaktan ısrarla kaçının.
• Sarsıntı tamamen geçene kadar araç içinde beklemeye devam edin.
• Tamamen açık ve düz bir alandaysanız aracın size sunduğu metal zırhtan faydalanın.

Toplu Taşıma Araçlarında

• Sabit bir demir direğe veya sağlam bir tutamaca iki elinizle sıkıca tutunun.
• Araç tamamen durmadan ve kapılar açılmadan dışarı çıkmak için hamle yapmayın.
• Görevlilerin ve vatmanın verdiği acil durum talimatlarını eksiksiz şekilde yerine getirin.
• Tünel içindeyken araçtan izinsiz çıkarak yüksek elektrik akımı riskine girmeyin.
• Farklı bir yönden gelen trenin çarpma ihtimalini göz önüne alarak raylara atlamayın.

Gece Uykusunda Depreme Yakalanmak

Derin uykudan sarsıntıyla uyanmak, algı seviyesinin düşük olması nedeniyle paniği artırıyor.

• Derin uykudan uyandığınızda panik yapmamak için önceden sık sık zihinsel pratik yapın.
• Yatağınızın hemen yanına güvenli ve kontrollü bir şekilde yuvarlanarak hedef küçültün.
• Cenin pozisyonu alarak başınızı kalın bir yastıkla düşecek sert cisimlerden koruyun.
• Karanlıkta yön bulmak zorlaştığı için yatağın güvenli çevresinden uzaklaşmaya çalışmayın.
• Yere dökülen cam kırıklarına basmamak için başucunuzda iş eldiveni ve kalın tabanlı terlik bulundurun.

Özel Durumu Olan Bireyler İçin Rehber

Fiziksel engeli bulunan bireylerin kriz anını kendi şartlarına göre yönetmesi gerekiyor.

• Tekerlekli sandalyede bulunuyorsanız sandalyenizin frenlerini sarsıntı anında hemen kilitleyin.
• Başınızı kollarınızla veya yanınızda bulunan kalın kapaklı bir kitapla koruma altına alın.
• Görme engelliler, yön bulmalarını sağlayan beyaz bastonu yanlarından kesinlikle ayırmamalı.
• Rehber köpeklerin kriz anındaki korku tepkilerini sıkıca tutarak kontrol altında tutun.
• İşitme engelliler, alarm seslerini duyamayacağı için görsel uyarılara ve ışıklara odaklanmalı.
• Çevredeki insanların ani kaçış hareketlerini yakından takip ederek görünmez tehlikeyi sezinleyin.

Doğru Bilinen Yanlışlar

Kriz anında kulaktan dolma eski bilgilerle hareket etmek, kurtulma şansını sıfıra indiriyor. Aşağıdaki tablo ölümcül hataları ve doğruları gösteriyor.

Sarsıntı Geçtikten Sonraki İlk Adımlar

Deprem durduğunda tehlike maalesef tamamen ortadan kalkmıyor. Yeni süreci yönetmek için şu kuralları uygulayın:

• Tehlikenin hemen geçmediğini ve artçı sarsıntıların dakikalar içinde başlayacağını kabullenin.
• Hasarlı binaların artçı sarsıntılarda çok daha kolay yıkılma potansiyelini asla unutmayın.
• Çevrenizi hızla kontrol ederek havada gaz kokusu olup olmadığını teyit edin.
• Gaz sızıntısı şüphesi varsa hiçbir elektrik düğmesine dokunmayın ve kesinlikle kıvılcım çıkarmayın.
• Ufak çaplı yangınları önceden hazırladığınız yangın tüpüyle büyümeden hemen söndürün.
• Önceden hazırladığınız afet çantanızı alarak binayı sakin adımlarla ve planlıca tahliye edin.
• Toplanma alanına yönelirken ana yolları acil müdahale ekipleri için kesinlikle boş bırakın.

Uzmanların belirlediği bu hayati adımları zihninizde kalıcı hale getirin ve ailenizle düzenli pratik yapın. Deprem çantanızda eksik olan malzemeleri ve kendi afet planınızı aşağıdaki yorum bölümünde bizimle hemen paylaşın. Toplumun genel afet bilincini artırmak için bu içeriği saniyeler içinde sevdiklerinize iletin ve sitemizdeki gündem rehberlerini incelemeye devam edin.